Wat betekent geopolitieke instabiliteit voor organisaties?

Een structureel verslechterd dreigingsbeeld

Het dreigingsbeeld is de afgelopen jaren fundamenteel veranderd. De toon van rapporten van Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten is scherper en explicieter geworden. Landen worden concreet genoemd en dreigingen worden minder verhullend beschreven.

Rowin Jansen wijst op een aantal bredere ontwikkelingen. Zo opereert Rusland agressiever en is het land bereid om sabotage en cyberoperaties in te zetten, positioneert China zich assertiever in economische en technologische domeinen, en zijn de Verenigde Staten een stuk minder voorspelbaar geworden in hun geopolitieke koers. Tegelijkertijd vindt er wereldwijd een machtsstrijd plaats op technologisch, economisch en ideologisch vlak. Innovatie en data zijn strategische middelen geworden in plaats van alleen economische assets.

Daarnaast richt spionage zich niet langer uitsluitend op staatsgeheimen. Waar vroeger vooral ministeries en defensieorganisaties doelwit waren, zijn vandaag de dag ook bedrijven, universiteiten en ketenpartners interessante targets. Technologie, onderzoeksdata en intellectueel eigendom vertegenwoordigen geopolitieke waarde.

Ook de manier waarop spionage wordt uitgevoerd, is veranderd. Buitenlandse actoren maken steeds vaker gebruik van tussenpersonen die via online kanalen kleine opdrachten uitvoeren. Het gevolg is een diffuser en minder zichtbaar dreigingslandschap.

AI als dreigingsversneller

Artificial intelligence speelt een belangrijke rol in deze ontwikkeling. AI maakt het eenvoudiger om grote hoeveelheden overtuigende teksten, beelden en zelfs deepfakes te genereren. Daarmee kunnen desinformatiecampagnes sneller en effectiever worden opgezet.

De impact daarvan beperkt zich niet tot technische beveiliging. Wanneer het onderscheid tussen echte en gemanipuleerde informatie vervaagt, komt het vertrouwen in instituties en democratische processen onder druk te staan. Daarnaast vergroot AI de effectiviteit van phishingaanvallen en andere vormen van cybercriminaliteit. Bestaande dreigingen worden hierdoor geïntensiveerd en opgeschaald.

De kwetsbaarheid van afhankelijkheid

Een van de belangrijkste punten in Rowins betoog betreft technologische afhankelijkheid. Europa en Nederland zijn in hoge mate afhankelijk geworden van buitenlandse technologiebedrijven, met name op het gebied van cloudinfrastructuur en digitale platformen.

In een stabiele geopolitieke omgeving lijkt die afhankelijkheid efficiënt en economisch rationeel. In een instabiele wereld kan zij echter een kwetsbaarheid vormen. Organisaties moeten zich volgens Rowin afvragen wat er gebeurt als toegang tot cruciale digitale diensten onder druk komt te staan. 

“We hebben onze technologische afhankelijkheid jarenlang laten groeien,” zegt Rowin. “De vraag is niet of dat efficiënt was, maar wat het betekent als de geopolitieke verhoudingen verder verslechteren.”

Hoewel overheden een belangrijke rol spelen in het beschermen van nationale veiligheid, benadrukt Rowin dat ook organisaties zelf verantwoordelijkheid dragen. Bedrijven en instellingen moeten inzicht krijgen in hun meest kritieke kennis en processen. Zij moeten begrijpen waar de afhankelijkheden in hun keten zitten en hoe kwetsbaar die zijn.

Dat vraagt om meer dan alleen technische maatregelen. Het vereist bewustwording op bestuurlijk niveau en het integreren van geopolitieke risico’s in governance en strategie. Incidenten en verdachte situaties moeten bovendien worden gemeld bij de bevoegde instanties, zodat bredere patronen kunnen worden herkend en aangepakt.

Digitale autonomie als strategische opgave

De discussie over digitale soevereiniteit is volgens Jansen geen ideologisch debat, maar een strategische noodzaak. Europa zal moeten investeren in innovatie en in een sterker eigen technologisch ecosysteem. Dat vraagt politieke keuzes, financiële middelen en een lange adem.

Digitale autonomie betekent niet dat internationale samenwerking wordt beëindigd, maar wel dat afhankelijkheden kritisch worden heroverwogen. Het doel is het vergroten van weerbaarheid in een wereld waarin geopolitieke verhoudingen snel kunnen veranderen.

Naïviteit is geen houdbare positie meer

De kern van Jansens boodschap is realistisch en urgent. Organisaties moeten erkennen dat geopolitiek inmiddels direct invloed heeft op hun bedrijfsvoering. Cybersecurity, cloudkeuzes en innovatiebescherming zijn strategische vraagstukken geworden die thuishoren op bestuursniveau.

Wie waardevolle kennis bezit, moet die actief beschermen. Wie afhankelijk is van kritieke technologie, moet alternatieven en scenario’s doordenken. Naïviteit is in het huidige klimaat geen houdbare positie meer.