Hoe groot is het probleem van online grensoverschrijdend gedrag?
“Uit onderzoek blijkt dat ongeveer één op de twee jongeren tussen de 18 en 25 jaar te maken krijgt met online seksueel misbruik of seksuele intimidatie. Dat kan variëren van ongewenste seksuele berichten, het ongewenst delen van iemands privégegevens (doxing), en het ontvangen of doorsturen van naaktfoto’s tot buitensluiten en afpersing met seksueel beeldmateriaal (sextortion). In games komt ook toxicity veelvuldig voor: schelden, intimideren, seksisme of zelfs virtuele aanranding van avatars, vaak versterkt door ongepaste opmerkingen via de audiochats.”
Waar vindt dat grensoverschrijdend gedrag vooral plaats?
“Op alle plekken waar mensen elkaar online ontmoeten. Denk aan chatgesprekken, groepsapps, sociale media, online games en streamingplatforms. Het gebeurt ook vaak in besloten omgevingen, zoals WhatsApp. Jongeren kunnen daar bijvoorbeeld structureel worden genegeerd, uit groepschats worden gezet of het doelwit worden van pesterijen of sextortion, zonder dat de omgeving dat meteen doorheeft. En het heeft veel impact. Het kan leiden tot stress, slaapproblemen, somberheid en gevoelens van schaamte en eenzaamheid.”
Veel mensen denken: online kan toch alles? Klopt dat?
“Nee. Alles wat offline strafbaar is, is dat online ook. Intimidatie, afpersing, doxing en het zonder toestemming verspreiden van foto’s zijn strafbaar. Ook hebben sociale media zogenoemde community guidelines, waarin staat wat wel en niet is toegestaan op een platform. Er zijn dus wel degelijk consequenties als iemand een grens overgaat. Zoals verwijdering van accounts, aangifte of in extremere gevallen zelfs contactverboden opgelegd door een rechter. Het idee dat online een ‘wildwest’ is zonder regels, klopt niet. Wel is het zo dat regels alleen werken als ze ook worden gehandhaafd. Daarnaast valt er vooral nog veel te winnen op het gebied van sociale omgangsvormen online.”
Wat kunnen ouders signaleren als hun kind te maken krijgt met online grensoverschrijdend gedrag?
“Dat is lastig, omdat kinderen het vaak verborgen houden. Mogelijke signalen zijn: opvallend veel of juist krampachtig telefoongebruik, het afschermen van het scherm, slecht slapen, buikpijn of plotselinge teruggetrokkenheid. Maar soms zijn er geen duidelijke tekenen. Daarom is een open gesprek belangrijker dan controle. Vraag niet alleen naar school, maar ook: Hoe was je dag online?”
Wat als je ontdekt dat je kind zélf de aanstichter is?
“Dan is het cruciaal om het gesprek open te houden. Boosheid is begrijpelijk, maar veroordelen werkt averechts. Probeer te begrijpen wat erachter zit: groepsdruk, onzekerheid, meelopen met anderen. Begrenzen mag, maar steun je kind ook. Zo voorkom je escalatie.”
Wat kunnen slachtoffers concreet doen als het hen overkomt?
“Zoek hulp. En liefst zo snel mogelijk. Offlimits kan helpen. Zo hebben we een hulplijn voor slachtoffers en omstanders van online grensoverschrijdend gedrag, voor alle leeftijden. Daarnaast is er de preventielijn, bedoeld voor mensen die zich zorgen maken over hun eigen gedrag richting minderjarigen zodat zij daar in een veilige setting hulp bij kunnen krijgen. Bij de hulplijn en preventielijn van Offlimits kan iedereen anoniem chatten, bellen of mailen. Verder is er het meldpunt van Offlimits waar mensen links kunnen melden van mogelijk strafbaar materiaal. Al deze onderdelen hebben als doel om schade te beperken, erger te voorkomen en mensen zo vroeg en laagdrempelig mogelijk te helpen.”
Hoe kunnen jullie mensen concreet helpen met dit soort problemen?
“Door eerst ruimte te bieden aan het verhaal en paniek en schaamte te verminderen. Wat we vaak horen, is dat mensen zichzelf de schuld geven: ‘Had ik maar geen foto gestuurd’ of ‘Had ik maar niet in die groep gezeten’. Dat zelfverwijt zit diep en maakt het lastig om hulp te zoeken. Daarna kijken we wat praktisch mogelijk is: content laten verwijderen, accounts blokkeren of we bieden ze advies over het doen van aangifte. Offlimits heeft een zogeheten trusted flagger-status, waardoor meldingen sneller worden opgepakt door platforms. Als mensen meer specialistische hulp nodig hebben, kunnen we ze ook doorverwijzen naar organisaties zoals het Centrum Seksueel Geweld.”
Wat is volgens jullie de sleutel tot preventie?
“Ouders moeten vroeg beginnen met het opvoeden van hun kinderen voor de onlinewereld. Speel eens samen een game, bekijk privacy-instellingen en praat vooral over online gedrag dat wel en niet oké is. Leer kinderen ook hoe ze een goede omstander kunnen zijn: schadelijke beelden niet doorsturen, niet meelachen, maar het ‘slachtoffer’ steunen.”
Wat vind je ervan dat KPN zich met #BeterInternet uitspreekt tegen online grensoverschrijdend gedrag?
“Het is heel goed dat bedrijven zoals KPN, met hun enorme bereik, zich actief inzetten voor een beter internet en zich uitspreken tegen online grensoverschrijdend gedrag. Daarmee zet KPN een duidelijke norm. De campagne ‘Iedereen Behalve’ is daar een krachtig voorbeeld van. We zijn blij dat we hier als Offlimits aan hebben mogen bijdragen. Uiteindelijk hebben we allemaal een verantwoordelijkheid om het internet veiliger en inclusiever te maken.”
Iedereen behalve
Ook organiseerden we een Online Ouderavond waarin we samen met experts in gesprek zijn gegaan over online buitensluiten. In de uitzending krijg je tips en adviezen om online buitensluiten aan te pakken.