Naar een beter milieu

KPN wil toonaangevend zijn in Nederland op het gebied van energiebesparing en CO₂-reductie door ICT-oplossingen. Wij willen bijdragen aan energiebesparing in de gehele keten, dat wil zeggen dat wij letten op het energieverbruik in de gehele levensfase van een product: van de ontwikkeling, productie en verkoop tot het gebruik en – waar relevant – verwijdering. KPN neemt maatregelen om het netwerk, de apparatuur en de datacenters van KPN (CyberCenters) energiezuiniger te maken. Het totale elektriciteitsverbruik van KPN neemt toe door de groei in aantal en omvang van de KPN-CyberCenters. Deze groei wordt veroorzaakt doordat steeds meer klanten hun ICT-activiteiten bij KPN onderbrengen. Vaak hevelen zij deze activiteiten over van andere dienstverleners of verzorgden zij deze ICT-diensten voorheen in eigen huis. Het betreft dus deels een verplaatsing van het elektriciteitsverbruik in Nederland. De doelstelling van KPN is om in 2008 de energie-efficiency in de totale keten verder te verhogen, zowel in het netwerk als bij klanten. Daarnaast streeft KPN ernaar meer duurzame energiebronnen te gebruiken.

Energie-efficiency en energieverbruik in de keten

Het gebruik van telecommunicatie- en ICT-diensten van KPN, zoals hosting en housing, groeit sterk. Dankzij de grote aandacht voor energie-efficiency bedroeg de groei van het elektriciteitsgebruik in Nederland in 2007 slechts 1,7%. De activiteiten van KPN hebben niet alleen invloed op het eigen energiegebruik, maar ook op dat van klanten en op hun mogelijkheden voor energiebesparing. Door gebruik te maken van diensten als teleconferencing en breedband-datacommunicatie zijn klanten in staat te 'telewerken' en helpen zij het fileprobleem aan te pakken. Wanneer bedrijven hun ICT onderbrengen bij een datacenter van KPN, besparen zij energie in de keten, indien het KPN-datacenter efficiënter is in energiegebruik dan het datacenter waarmee zij voorheen samenwerkten. Om de energie-efficiency van datacenters verder te verhogen is KPN voornemens lid te worden van 'Green Grid'. Green Grid, in 2007 opgericht door onder andere IBM, HP, Dell en Intel, heeft tot doel best practices uit te wisselen over efficiënt energiegebruik en performance indicatoren en technologieën te ontwikkelen op dit gebied. KPN kijkt in diverse gevallen bij leveranciersselecties in het bijzonder naar het energieverbruik van de apparatuur. Zie hiervoor hoofdstuk 8 'Gelijkgestemde partners. Werken met duurzame leveranciers'.

Energieverbruik (in Tera Joules)
	NL	2007 buitenl	totaal	NL	2006 buitenl	totaal	NL	2005 buitenl	totaal
Indirecte verbruik
elektriciteit *	2.639	1.253	3.892	2.594	1.191	3.785	2.505	1.139	3.644
Directe verbruik
aardgas	183	32	215	262	30	292	212	31	243
autobrandstof	365	102	467	371	116	487	461	108	569
diesel voor noodstroom	5	59	64	7	47	54	5	33	38
Totaal	3.192	1.446	4.638	3.234	1.384	4.618	3.183	1.311	4.494

* elektriciteit is omgerekend van KWh naar Joules (1 KWh = 3,6 MJ)

CO₂-uitstoot verminderen

De indirecte CO₂-uitstoot van KPN (dit is de hoeveelheid CO₂ die vrijkomt bij de productie van de elektriciteit die KPN gebruikt) is in Nederland tussen 2006 en 2007 gedaald met ruim 67 kTon (19% reductie) door de inkoop van duurzame energie en door het gebruik van een betere brandstofmix bij de energieleveranciers. In 2008 gaat KPN met Greenlab (een samenwerkingsverband tussen onder andere Eneco en GreenChoice) onderzoeken hoe op KPN-locaties gebruik kan worden gemaakt van kleinschalige duurzame energieopwekking.

CO2-uitstoot (in kTon)
	NL	2007 buitenl	totaal	NL	2006 buitenl	totaal	NL	2005 buitenl	totaal
Indirecte CO2-uitstoot
elektriciteit	294,0	194,7	488,7	361,5	190,8	552,3	371,5	186,9	558,4
Directe CO2-uitstoot
Aardgas	10,3*	1,8	12,1	14,7	1,7	16,4	11,9	1,7	13,6
autobrandstof	26,8	7,6	34,4	27,2	8,7	35,9	33,9	8,1	41,9
diesel voor noodstroom	0,4	4,4	4,8	0,5	3,5	4,0	0,4	2,5	2,9
Totaal	331,5	208,5	540,0	403,9	204,7	608,6	417,6	199,2	616,8

* excl. Retail

Ontwikkelingen in duurzame koeltechnieken

Energieverbruik van ICT-apparatuur wordt voor een groot deel omgezet in warmte. KPN is daarom doorlopend op zoek naar mogelijkheden om op duurzame wijze apparatuur te koelen. Dit heeft geleid tot twee nieuwe concepten: stadskoeling en 'KyotoCooling®'. Stadskoeling is in 2006 ontwikkeld en in 2007 voor het eerst toegepast. Ook KyotoCooling® werd in 2007 voor het eerst toegepast op een testlocatie.

Stadskoeling

In één van de grootste centrales van KPN in Amsterdam is overgegaan tot het gebruik van stadskoeling. Dit resulteert in een vermindering van het energieverbruik. Deze duurzame ontwikkeling heeft internationaal de aandacht getrokken en werd voorgedragen voor de 'Green Award' voor datacenters van de organisatie 'Datacenters Dynamics'. Op dit moment benut KPN nog niet het maximale koelvermogen. KPN onderzoekt waar stadskoeling nog meer mogelijk is. Voor meer informatie zie kader 'KPN gebruikt natuurlijk koelwater: minder CO₂-uitstoot'.

KyotoCooling®

Dat KPN een vooraanstaande plaats inneemt op het gebied van milieuverantwoorde koeling van datacenters, blijkt onder andere uit het feit dat het Ministerie van Economische Zaken heeft gekozen om gebruik te maken van een CyberCenter van KPN, onder andere vanwege de duurzame wijze van koeling dat op dit datacenter wordt toegepast (zie ook kader 'KyotoCooling®').

Stadskoeling en KyotoCooling® zijn toepassingen voor centrales van KPN die grootschalig energie verbruiken. Daarnaast is KPN actief om op locaties met een lager energieverbruik, zoals de kasten op straat die het KPN-netwerk ondersteunen, duurzame innovatieve koelconcepten te ontwikkelen. Momenteel vinden proeven plaats met 'Bodemkoeling' en de 'Heat pipe'.

Bodemkoeling

KPN ontwikkelt een alternatief, energiezuinig koelsysteem voor het mobiel netwerk. Aan de voet van zendmasten staan proefopstellingen die met behulp van een ondergronds buizenstelsel koelte uit de bodem halen om de apparatuur op de juiste temperatuur te houden. Het koelmedium is water. In het najaar van 2008 zal het systeem worden geëvalueerd. Op basis van ervaringen met de proef zal de KPN beslissen of het systeem op grotere schaal wordt toegepast. (zie ook kader 'Bodemkoeling').

Heat pipe

De heat pipe is een gesloten systeem dat met behulp van een koelmiddel warmte aan de omgeving afgeeft door afwisseling van verdamping en condensatie. Zo maakt de heat pipe slim gebruik van temperatuurverschillen. De heat pipe werkt zonder dat energie van buiten hoeft te worden toegevoegd. Het systeem is gedurende zijn gehele levensduur onderhoudsvrij. De heat pipe is in 2007 op een testlocatie geïnstalleerd. De pilot zal tot najaar 2008 lopen. Daarna zal KPN besluiten of deze koelmethode op grotere schaal toepasbaar is. (zie ook kader 'Heat Pipe').

ETNO Taskteam on Energy

De Europese telecommunicatie operators zijn verenigd in de European Telecommunications Network Operators Association (ETNO). Deze branchevereniging heeft tot doel om duurzaam opereren te bevorderen. Daartoe ondertekenden de leden een handvest in 2004. Dit handvest verplicht de leden om kennis uit te wisselen en samen te werken op het gebied van duurzaamheid. De leden participeren in verschillende werkgroepen, en een daarvan is de Duurzaamheidswerkgroep. In die werkgroep nam KPN in 2004 het initiatief om het energieverbruik onder operators aan te pakken en richtte daartoe het 'Taskteam on Energybenchmarking & savings' op. KPN is initiator en voorzitter van dit taskteam. Resultaten tot op heden zijn:

een Energy Policy die aanbeveling voor verdere besparingen bevat en aan alle aangesloten operators is gestuurd;
het opstellen van een Europese Code of Conduct voor leveranciers van telecommunicatieapparatuur;
het delen van kennis door middel van uitwisseling van pilots en andere projecten gericht op energiebesparing.

De beschreven proeven van de heat pipe en de bodemkoeling (zie kaders 'Minder energieverbruik met heat pipe in KPN-kasten' en 'KPN's bodemkoeling bespaart veel energie'), zijn een direct gevolg van kennisuitwisseling in het taskteam. Voor 2008 heeft het taskteam zich tot doel gesteld met een eerste jaarverslag te komen dat een overzicht geeft van de tot dan toe bereikte resultaten. Dit verslag zal in de zomer van 2008 gepubliceerd worden.

Uitschakelen van apparatuur

Door de omschakeling van de klassieke telecommunicatiediensten naar de nieuwere breedbanddiensten, zoals ADSL, InternetPlusBellen en digitale TV, wordt sommige apparatuur overbodig. Ook door de integratie van de netwerken van Telfort en KPN Mobiel kon in 2007 veel apparatuur worden uitgezet. Hiermee is 42 GWh aan energie bespaard, ofwel circa 7% van het verbruik van het totale KPN-netwerk in Nederland. Dit betekent dat er 20 kTon CO₂ minder is uitgestoten.

CO₂-reductie door eigen medewerkers

Dankzij toepassing van ICT en telecommunicatie is telewerken beter mogelijk. Zo kunnen onze verkoopmedewerkers en monteurs steeds meer vanuit huis werken. Door gebruik te maken van laptop en breedband-telecommunicatie hoeven zij niet meer naar een kantoor om planningen en administratie bij te werken. Hierdoor vermindert het aantal te rijden kilometers. Verder kunnen monteurs onderdelen op afstand bestellen, die vervolgens's nachts in de auto worden afgeleverd door TNT-Innight.

Uit een enquête onder KPN-medewerkers blijkt dat 42% van hen aangeeft regelmatig thuis te werken en daar goede afspraken met de manager over gemaakt te hebben. Slechts 25% van de medewerkers geeft aan dat telewerken voor hem of haar geen optie is.

KPN stimuleert flexibel werken door telewerkvoorzieningen beschikbaar te stellen. Een derde van de medewerkers kan via de pc op afstand op het bedrijfsnetwerk werken. KPN heeft afgelopen jaren gemeten wat de effecten zijn van het eigen gebruik van teleconferencing. Circa 2.400 leaserijders hebben in 2006 een conference card gekregen. Aan de hand van het gebruik van deze kaart en een enquête onder de gebruikers is berekend dat dit in 2007 een besparing van 2 kTon CO₂heeft opgeleverd. In 2007 heeft deze groep leaserijders ook een NS business card ontvangen. In de eerste zes maanden dat de kaarten beschikbaar waren is daarmee reeds 370.000 km per trein gereisd.